ริกเตอร์ และแมคนิจูด


ริกเตอร์ แมกนิจูด อะไรกันแน่

หลังจากแผ่นดินไหวที่เนปาล คนไทยเริ่มได้ยินคำ “ไม่คุ้นหู” จากสื่อต่างๆ ว่ามีแผ่นดินไหว 7.8 แมกนิจูด สร้างความสงสัยว่ามันคืออะไรกันแน่ แล้วคำว่า ริกเตอร์ (Richter) ที่คุ้นหู หายไปไหน

อันที่จริง คำว่า ริกเตอร์ ไม่ได้หายไปไหน แต่สื่อมวลชน กำลังปรับตัวเพื่อใช้ภาษาให้ถูกต้อง คำถามคือ แล้วริกเตอร์มันผิดยังไง ทำไมจึงใช้ไม่ได้

ทำไมไม่ใช้ริกเตอร์

คำว่า แมกนิจูด ไม่ได้มาแทนคำว่า ริกเตอร์ เพราะมันไม่มีอะไรเกี่ยวข้องกันเลย ใช้แทนกันไม่ได้ แต่ใช้เสริมกันได้

แมกนิจูด (Magnitude) หมายถึง ขนาด เมื่อก่อนใช้กับเรื่องอื่น เช่น ความสว่างของดาว แต่ชาลส์ ฟรานซิส ริกเตอร์ (Charles Francis Richter) เป็นคนแรกที่นำมาใช้กับแผ่นดินไหว ใช้ตัวย่อ ML 

นอกจากนั้น ริกเตอร์ ยังมีมาตราวัดขนาด อีกนับสิบมาตรา แต่ที่นิยมใช้กันมี 4 มาตรา ได้แก่
  • มาตราริกเตอร์ (ML)
  • มาตราโมเมนต์ (Mw)
  • มาตราคลื่นผิว (MS) และ
  • มาตราคลื่นตัวกลาง (mb)

มาตราริกเตอร์ เกิดก่อนมาตราอื่น มีข้อดี คือ คำนวนได้เร็วสุด แต่มีข้อจำกัด คือ ใช้ได้กับความไกลจากจุดที่เกิดแผ่นดินไหวไม่เกิน 600 กิโลเมตร เต็มที่ไม่เกิน 1,000 กิโลเมตร เหมาะกับประเทศเล็กๆ เช่น ไทย ไต้หวัน เป็นต้น นั่นคือที่มาของตัว L ที่หมายถึง Local (ท้องถิ่น) ประเทศที่มีเนื้อที่กว้างใหญ่ เช่น จีน รัสเซีย หรือมีระยะห่างไกลมาก อาทิ กลางมหาสมุทร หรือขั้วโลก มาตราริกเตอร์ จะใช้ไม่ได้ ต้องใช้มาตราอื่น

นอกจากเงื่อนไขความไกลแล้ว ยังมีปัญหาเรื่องความใหญ่โตของพื้นที่ เนื่องจากมาตรา ML MS mb มีข้อจำกัด คือจะมีอาการ “อิ่มตัว” จากคาบเวลาของคลื่น ทำให้ใช้วัดแผ่นดินไหวขนาดใหญ่ไม่ได้ (มีความเพี้ยน) เช่น ในทางปฏิบัติ มาตราริกเตอร์จะใช้กับแผ่นดินไหวขนาดใหญ่ได้ไม่เกิน 7.0 

มาตราวัด ที่ใช้กับคลื่นแผ่นดินไหวใหญ่ได้ไม่จำกัด คือ มาตรา Mw หรือมาตราโมเมนต์ ซึ่งไม่เพี้ยน แต่มีข้อจำกัด คือ “คำนวนได้ช้า” เพราะต้องคิด “งานเชิงกล” นกล่าวคือ ที่มาของตัวย่อ w เวลาใช้งานจริงกับแผ่นดินไหวระยะไกล บางสำนักอาจประกาศมาตรา mb ไปก่อน แล้วจึงคำนวน Mw ภายหลัง เพื่อขนาดที่แท้จริง (คำว่าโมเมนต์ ตอนนี้มีนักวิชาการด้านอื่นใช้สับสนกับคำว่าแมกนิจูดไปแล้ว น่าจะเป็นเพราะสับสนอักษร ม.ม้า)

ประเทศเล็กที่มีขนาดพื้นที่เล็ก เช่น ไทย ไต้หวัน ใช้ริกเตอร์ต่อไปกับแผ่นดินไหวภายในประเทศตัวเอง (กรมอุตุนิยมวิทยาของไทย วัดได้แค่มาตรานี้ เท่านั้น - นี่คือสาเหตุที่เราไม่คุ้นเคยกับมาตราอื่น)

ประเทศที่มีขนาดพื้นที่ใหญ่ หรือแผ่นดินไหวระยะไกลๆ เช่น แผ่นดินไหวเนปาล ที่ไกลข้ามซีกโลก จะไม่ใช้ริกเตอร์

แมกนิจูด เป็นคำประกอบ ใช้หรือไม่ก็ได้

ที่สำคัญ ห้ามเปลี่ยนมาตราด้วยตัวเอง เช่น เขาวัดแผ่นดินไหวเนปาลด้วยมาตราโมเมนต์ แล้วมาออกข่าวว่า มาตราริกเตอร์ แบบนี้โกหกประชาชน

ตัวอย่างการใช้คำที่ถูกต้อง

  • แผ่นดินไหว 2.5 ที่แม่ฮ่องสอน
  • แผ่นดินไหวขนาด 2.5 ที่แม่ฮ่องสอน
  • แผ่นดินไหวแมกนิจูด 2.5 ที่แม่ฮ่องสอน
  • แผ่นดินไหว 2.5 แมกนิจูดที่แม่ฮ่องสอน
  • แผ่นดินไหว 2.5 ตามมาตราริกเตอร์ที่แม่ฮ่องสอน (ห้ามตกคำว่า มาตรา เด็ดขาด)
  • แผ่นดินไหวขนาด 2.5 ตามมาตราริกเตอร์ที่แม่ฮ่องสอน
  • แผ่นดินไหวแมกนิจูด 2.5 ตามมาตราริกเตอร์ที่แม่ฮ่องสอน
  • แผ่นดินไหว 7.8 ที่เนปาล (ไม่แน่ใจว่าข่าวเป็นมาตราอะไร ก็ไม่ต้องใส่มาตรา อย่าใส่ริกเตอร์เข้าไปเอง เพราะเขาอาจวัดด้วยมาตราอื่น)
  • แผ่นดินไหวขนาด 7.8 ที่เนปาล
  • แผ่นดินไหวแมกนิจูด 7.8 ที่เนปาล
  • แผ่นดินไหว 7.8 แมกนิจูดที่เนปาล
  • แผ่นดินไหวแมกนิจูด 7.8 ตามมาตราโมเมนต์ ที่เนปาล (ห้ามตกคำว่า มาตรา เด็ดขาด)

ตัวอย่างการใช้คำที่ผิด

  • แผ่นดินไหว 2.5 ริกเตอร์ (ผิด - เพราะตกคำว่ามาตรา มีความพยายามนำริกเตอร์ไปเป็นหน่วย แผ่นดินไหวไม่มีหน่วย เช่นเดียวกับการพูดว่า สอบได้เกรด 3.5 ไม่ต้องมีคำอะไรต่อท้าย)
  • แผ่นดินไหว 2.5 R (ผิด - เพราะพยายามย่อเอาตัว R มาเป็นหน่วย แต่ริกเตอร์เป็นมาตรา ไม่ใช่หน่วย)
  • แผ่นดินไหว 6.0 ตามาตราริกเตอร์ที่ขั้วโลกใต้ (ผิด - เพราะไม่สามารถใช้มาตราริกเตอร์ วัดระยะไกลขนาดนั้นได้)
Comments